Razem od 2016 roku postuluje obowiązkowe budżety obywatelskie dla kultury: część środków, którymi dysponuje samorząd, byłaby rozdzielana zgodnie z decyzją mieszkańców podjętą w bezpośrednim głosowaniu. To wieloletni postulat partii, sformułowany w stanowisku ws. Europejskiej Stolicy Kultury Wrocław 2016, a nie element deklaracji programowej z 2025 roku. Sens pomysłu jest jednak spójny z późniejszą linią Razem: przybliżyć decyzje o kulturze do ludzi, dla których ma ona być.
Kto dziś decyduje o pieniądzach na kulturę
W większości gmin o podziale środków na kulturę przesądza urząd i rada, a mieszkańcy dowiadują się o efektach po fakcie. Samorząd ma tu duży zakres samodzielności — zadania własne gminy obejmują sprawy kultury, w tym bibliotek gminnych i innych instytucji kultury (ustawa o samorządzie gminnym, art. 7, przez ELI). Ta samodzielność bywa wykorzystywana dobrze albo źle, ale rzadko oddaje głos samym mieszkańcom.
Na czym polega postulat Razem
Budżet obywatelski dla kultury oznacza, że wydzieloną pulę pieniędzy dzielą wprost mieszkańcy, głosując nad zgłoszonymi projektami.
Za właściwe rozwiązanie uważamy wprowadzenie obowiązkowych budżetów obywatelskich dla kultury – część środków samorządowych (…) rozdysponowywanych zgodnie z decyzją mieszkańców (…) w bezpośrednim głosowaniu.— Partia Razem, stanowisko ws. ESK Wrocław 2016 (24 stycznia 2016), partiarazem.pl
Kluczowe jest słowo „obowiązkowych”. W tym ujęciu partycypacja przestaje zależeć od dobrej woli lokalnych władz i staje się regułą — o części pieniędzy na kulturę decyduje wprost wspólnota mieszkańców, a urząd jest tu wykonawcą jej decyzji.
Głosowanie mieszkańców a reszta układanki
Budżet obywatelski dzieli środki, ale ich nie tworzy ani nie wyrównuje sam z siebie między bogatymi a biednymi gminami. Dlatego uzupełnia się z pozostałymi wątkami huba: z równym dostępem do kultury, który patrzy na bariery po stronie odbiorcy. Oddanie decyzji mieszkańcom to również element szerszej idei jawnej, kontrolowanej władzy publicznej, o której pisze serwis Razem dla uczciwej polityki.
Co proponuje Razem
- Obowiązkowe budżety obywatelskie dla kultury — wieloletni postulat Razem z 2016 roku, w którym wydzieloną część środków samorządowych dzielą wprost mieszkańcy w bezpośrednim głosowaniu.
- Partycypacja gwarantowana ustawowo, niezależna od dobrej woli lokalnych władz.