Dostęp do kultury w Polsce rozkłada się nierówno: najłatwiej mają mieszkańcy dużych miast, z wyższym wykształceniem i wyższymi dochodami, najtrudniej ludzie z małych miejscowości i wsi. Razem zapowiada w deklaracji programowej z 2025 roku zapewnienie równego dostępu do kultury dla wszystkich. Chodzi o realną możliwość udziału, a nie tylko o to, żeby instytucja figurowała gdzieś na mapie.
Kto realnie uczestniczy w kulturze
Uczestnictwo w kulturze zależy od miejsca zamieszkania, wykształcenia i zasobności portfela. Regularne badania na ten temat prowadzi Główny Urząd Statystyczny, który mierzy między innymi udział mieszkańców w wydarzeniach kulturalnych w rozbiciu na miasto i wieś oraz według wielkości miejscowości (GUS — Kultura). Powtarza się w nich ten sam wzór: im mniejsza miejscowość i niższy dochód gospodarstwa, tym rzadszy kontakt z instytucjami kultury.
Ta nierówność nie bierze się z tego, że ludzie poza metropoliami mniej kultury potrzebują. Składa się na nią kilka barier naraz — odległość i brak dojazdu, cena biletu, godziny otwarcia dopasowane do kogoś innego, brak nawyku wyniesionego ze szkoły. Każda z nich z osobna odcina jakąś grupę od oferty, która formalnie jest „dla wszystkich”.
Bariery po stronie odbiorcy
Zapowiedź z programu 2025 czyni z dostępu do kultury zadanie, za które odpowiada państwo. Formuła jest krótka, ale spina ze sobą trzy rzeczy naraz: pieniądze kierowane tam, gdzie kultury jest najmniej, instytucje zdolne prowadzić ofertę bliżej ludzi i samych odbiorców, przed którymi wciąż stoją realne przeszkody. Równy dostęp znaczy tu coś więcej niż obecność instytucji na mapie.
Zapewnimy równy dostęp do kultury dla wszystkich. Zwiększymy finansowanie jednostek kultury w małych miejscowościach i jednostkach samorządowych. Zapewnimy im odpowiednią bazę lokalową. Ułatwimy współpracę między instytucjami kultury oraz stworzymy fundusz spójności kultury lokalnej.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Polska wolności, równości i solidarności”, pkt 5, partiarazem.pl
Kolejne zdania tego samego punktu pokazują, jak Razem chce dostęp wyrównywać: przez pieniądze kierowane do słabszych gmin, przez współpracę instytucji i przez bazę lokalową bliżej ludzi. Uczestnictwo rośnie dopiero wtedy, gdy znika konkretna przeszkoda — dojazd, cena, godziny otwarcia. Samo ogłoszenie, że kultura jest dla wszystkich, nic tu nie zmienia.
Dostęp domykają pieniądze i budynki
Równy dostęp zazębia się z dwoma innymi wątkami tego huba. Stronę finansową, czyli skąd wziąć środki na ofertę poza metropolią, opisujemy w tekście o funduszu spójności kultury lokalnej. Stronę infrastrukturalną, czyli czynną bibliotekę i ogrzaną salę w zasięgu ręki, rozkładamy w tekście o domach kultury i bibliotekach.
Co proponuje Razem
- Równy dostęp do kultury dla wszystkich jako zadeklarowany cel państwa (program 2025).
- Wsparcie kierowane do miejsc, gdzie kultury jest najmniej — małe miejscowości i słabsze samorządy.
- Usuwanie realnych barier uczestnictwa: odległości, kosztu i braku oferty bliżej domu, spięte z funduszem spójności i bazą lokalową.