Kto rozstrzyga, co wolno pokazać: wolność artystyczna i cenzura

Mon, 13 Jul 2026 09:00:00 +0200

Wolność sztuki nie kończy się na deklaracjach; sprawdza się wtedy, gdy dzieło jest niewygodne dla władzy. Razem traktuje kulturę jako dobro wspólne, a nie oręż w bieżącej walce politycznej, i sprzeciwia się cenzurze oraz naciskom na twórców i instytucje. Odwołuje się przy tym wprost do art. 73 Konstytucji, który zapewnia wolność twórczości artystycznej i korzystania z dóbr kultury (Konstytucja RP przez ELI).

Jak wygląda nacisk w praktyce

Partia opisała cały ciąg politycznych interwencji w kulturę: odmowę dotacji dla galerii i muzeów sztuki współczesnej, nieprzedłużanie umów niewygodnym dyrektorom, groźby odebrania dofinansowania teatrom za konkretne spektakle czy próby wstrzymywania publikacji (stanowisko Rady Krajowej, 7 października 2016). Wspólnym mianownikiem było podporządkowanie finansowania i obsady instytucji chwilowym gustom partii rządzącej. Razem nazwało to antydemokratyczną próbą tłumienia wolności twórczej i praktyką typową dla reżimów autorytarnych.

Nie chodzi tu o obronę „sztuki dla sztuki” — rzecz w roli, jaką kultura pełni w demokracji: bardzo często bodźcem do powstania najwybitniejszych dzieł była niezgoda na istniejący porządek. Sztuka, która nie może być krytyczna, przestaje pełnić swoją funkcję.

Dwa fronty niezależnej kultury

Razem ujmuje kulturę w kategoriach dobra wspólnego, co oznacza dwa fronty naraz. Z jednej strony partia odrzuca logikę partyjnych interesów, w której instytucja jest własnością rządzących. Z drugiej odrzuca też logikę czystego rynku, w której o wartości dzieła decyduje wyłącznie sprzedaż. Myśląc o kulturze, trzeba wyjść poza jedno i drugie. Ta sama zasada napędza postulat odpartyjnienia instytucji kultury: niezależny dyrektor, wyłoniony w jawnym konkursie, jest warunkiem wolności artystycznej, bo nie musi oglądać się na polityczną koniunkturę.

Co proponuje Razem

Partia formułuje to jako zasadę ustrojową:

Razem stanowczo opowiada się za wolnością słowa i ekspresji twórczej. Kultura nie może być sprowadzana do roli oręża w bieżącej walce politycznej. (…) Pamiętajmy, że żadna demokracja nie poradzi sobie bez autonomicznej i niezależnej od władzy sztuki!— Partia Razem, stanowisko ws. działań MKiDN „Dobra zmiana — szkody w kulturze” (Rada Krajowa, 7 października 2016), partiarazem.pl

Wolność ekspresji artystycznej jako gwarancja konstytucyjna, której minister nie może cofnąć swoją decyzją.
Kultura jako dobro wspólne, finansowana ze wspólnych pieniędzy i niepodległa dyktatowi rynku ani władzy.
Niezależność instytucji od ideologii i gustów partii rządzących, egzekwowana przez jawne konkursy i kadencyjność.

Ochrona wolności słowa i ekspresji łączy się z szerszym programem praw obywatelskich, który opisuje serwis Razem dla równości.

Wolnosc-Artystyczna | Razem dla Kultury

Kto rozstrzyga, co wolno pokazać: wolność artystyczna i cenzura

Jak wygląda nacisk w praktyce

Dwa fronty niezależnej kultury

Co proponuje Razem

Źródła i dalsza lektura