Program Partii Razem dla kultury i wolnych mediów w pigułce
Kultura kosztuje, a od tego, ile na nią idzie i jak dzieli się te pieniądze, zależy, czy jest dobrem wspólnym, czy przywilejem większych miast. Polska wydaje na kulturę mniej, niż wynikałoby z jej zamożności, a te środki, które są, grawitują do bogatszych samorządów i do prestiżowych imprez. Program Razem idzie w drugą stronę: podnieść nakłady do poziomu innych krajów UE, kierować pieniądze tam, gdzie kultury jest najmniej, oddać część decyzji mieszkańcom i pilnować, by publiczne środki budowały trwałe uczestnictwo, które zostaje na dłużej niż jednorazowy rozgłos. Rozkładamy tu pięć spraw: ile wydajemy, jak wyrównywać różnice między metropolią a prowincją, kto ma realny dostęp, kto decyduje i na co idą publiczne pieniądze.
Za mało jak na kraj naszej wielkości — Razem chce podniesienia nakładów do poziomu innych krajów UE, a punktem odniesienia jest historyczne 0,94% budżetu centralnego z 2016 roku, zestawione z dzisiejszą średnią unijną. Liczby i sposób ich czytania rozkładamy w tekście o tym, ile Polska wydaje na kulturę.
Przez fundusz spójności kultury lokalnej, który ma przesuwać środki do słabszych gmin i instytucji, oraz przez większe finansowanie jednostek kultury w małych miejscowościach (program 2025). Mechanizm opisujemy w tekście o funduszu spójności kultury lokalnej.
Najłatwiej mieszkańcom dużych miast, najtrudniej ludziom z małych miejscowości i o niższych dochodach. Razem zapowiada w programie 2025 równy dostęp do kultury dla wszystkich, co wymaga usuwania konkretnych barier po stronie odbiorcy — rozkładamy to w tekście o równym dostępie do kultury.
Razem od 2016 roku postuluje obowiązkowe budżety obywatelskie dla kultury — część środków samorządu rozdzielaną wprost przez mieszkańców w bezpośrednim głosowaniu. Ten wieloletni postulat opisujemy w tekście o budżecie obywatelskim dla kultury.
Na edukację kulturalną i trwałe uczestnictwo mieszkańców, a nie na jednorazowe imprezy marketingowe — te powinien finansować budżet na promocję i sponsorzy (postulat z 2016 roku). Argumentację rozkładamy w tekście o tym, na co idą publiczne pieniądze na kulturę.
Zapewnimy równy dostęp do kultury dla wszystkich. Zwiększymy finansowanie jednostek kultury w małych miejscowościach i jednostkach samorządowych. Zapewnimy im odpowiednią bazę lokalową. Ułatwimy współpracę między instytucjami kultury oraz stworzymy fundusz spójności kultury lokalnej.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Polska wolności, równości i solidarności”, pkt 5, partiarazem.pl
Do tego dochodzą wieloletnie postulaty Razem ze stanowiska ws. ESK Wrocław 2016, niepowtórzone wprost w programie 2025, ale zgodne z jego kierunkiem:
Prestiżowe imprezy potrafią pochłonąć środki, które miały iść na kulturę, a zostają po nich głównie zdjęcia i hasła promocyjne. Razem od 2016 roku uważa, że wielkie festiwale powinien finansować budżet na promocję i sponsorzy, a publiczne pieniądze na kulturę mają iść na edukację kulturalną i trwałe uczestnictwo mieszkańców.
O tym, na co idą samorządowe pieniądze na kulturę, zwykle decyduje urząd. Razem od 2016 roku postuluje obowiązkowe budżety obywatelskie dla kultury — część środków samorządu rozdzielaną wprost przez mieszkańców w bezpośrednim głosowaniu.
Do teatru, muzeum czy koncertu najłatwiej tym, którzy mieszkają w dużym mieście i mają na to czas i pieniądze. Razem zapowiada w programie 2025 zapewnienie równego dostępu do kultury dla wszystkich — co oznacza zajęcie się barierami po stronie odbiorcy, nie tylko liczbą instytucji na mapie.
Największe pieniądze na kulturę krążą wokół dużych miast, a mniejsze gminy zostają z niedofinansowanymi instytucjami. Razem zapowiada w programie 2025 stworzenie funduszu spójności kultury lokalnej i zwiększenie finansowania jednostek kultury w małych miejscowościach — narzędzie, które ma wyrównywać, a nie utrwalać przepaść.
Publiczne pieniądze na kulturę to w Polsce od lat za mało jak na kraj naszej wielkości. Razem chce podniesienia nakładów do poziomu przyjętego w innych krajach Unii Europejskiej — postulat, który partia stawia od 2016 roku, gdy na kulturę szło zaledwie 0,94% budżetu centralnego.
