Program Partii Razem dla kultury i wolnych mediów w pigułce
Artysta uprawiający sztukę zawodowo pracuje, choć polski system rzadko traktuje to jak pracę: nieregularny dochód wypada z rytmu składek, umowy o dzieło nie liczą się do emerytury, a w razie choroby twórca często zostaje bez ubezpieczenia. Razem chce wpisać pracę twórczą w te same reguły co resztę rynku pracy: nadać artystom status zawodowy, objąć ich ubezpieczeniami i uporządkować zasady podatkowe. Sztuka robiona profesjonalnie to zawód, a zawód wymaga statusu, ubezpieczeń i uczciwych reguł podatkowych. Zajmujemy się tu uregulowaniem statusu artysty, sporem o ulgę autorską, ozusowaniem śmieciówek, luką emerytalno-zdrowotną oraz obroną wizerunku i danych twórców przed sztuczną inteligencją.
Bo praca twórcza jest nieregularna z natury, a polski system zabezpieczenia zakłada stabilny, comiesięczny dochód, którego w tej pracy nie ma. Efekt to przerwy w ubezpieczeniu, luki w stażu i głodowa emerytura. Program 2025 zapowiada uregulowanie statusu i objęcie twórców ubezpieczeniami, co rozkładamy w tekście o statusie zawodowym artysty.
Ulga miała wspierać twórców, ale korzystają z niej także korporacje, które księgują całe działy jako „twórców”, by zbić podatek. Razem był przeciw prostemu podnoszeniu limitu i chce dialogu o modelu, który chroni realnych artystów, a nie ich imitacje w rozliczeniach. Rozwijamy to w tekście o kosztach autorskich 50%.
Bo od umowy o dzieło nie płyną składki, więc lata pracy przy spektaklach i festiwalach nie liczą się do emerytury ani nie dają ubezpieczenia. Razem chce wyjścia ze śmieciówek ku umowom o pracę, a tam, gdzie dzieło zostaje — jego ozusowania. Opisujemy to w tekście o ozusowaniu umów o dzieło.
Poza składką emerytalną jest druga luka: nieregularnie pracujący twórcy bywają latami bez tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego i bez gwarantowanych świadczeń socjalnych. Razem wskazuje ten problem od 2017 roku, a program 2025 domyka go zbiorczo. Rozkładamy to w tekście o emeryturach i zdrowiu twórców.
Według Razem nie powinna. Partia zapowiada zakaz trenowania modeli AI na wizerunkach i danych osób bez ich wyraźnej zgody oraz obowiązek ujawniania zasad działania algorytmów dużych platform. Argumentację rozkładamy w tekście o AI, wizerunku i danych bez zgody.
Uregulujemy kwestię statusu zawodowego osób profesjonalnie zajmujących się działalnością artystyczną i obejmiemy je systemem ubezpieczeń społecznych.— Partia Razem, deklaracja programowa 2025, rozdz. „Państwo po stronie pracujących”, pkt 11, partiarazem.pl
Systemy AI uczą się na zdjęciach twarzy, głosach i danych osobowych zebranych bez pytania nikogo o zgodę. Razem chce postawić granicę: zakaz trenowania modeli sztucznej inteligencji na wizerunkach i danych ludzi bez ich wyraźnej zgody, plus obowiązek ujawniania zasad działania algorytmów wielkich platform.
Poza składką emerytalną jest druga, cichsza luka: twórcy pracujący nieregularnie bywają latami bez ubezpieczenia zdrowotnego i bez gwarantowanych świadczeń socjalnych. Razem od 2017 roku wskazuje ten problem, a w programie 2025 ujmuje go zbiorczo — przez ubezpieczenia społeczne i powszechne ubezpieczenie zdrowotne.
Umowa o dzieło nie odprowadza składek, więc lata pracy przy spektaklach, wystawach i festiwalach często nie liczą się do emerytury ani nie dają ubezpieczenia. Razem chce wyjścia z impasu śmieciówek ku umowom o pracę, a tam, gdzie dzieło zostaje — jego ozusowania.
Autorska ulga podatkowa — prawo do odliczenia 50% kosztów uzyskania przychodu — miała wspierać twórców. Razem zwraca uwagę, że korzystają z niej także korporacje przebierające całe działy za „twórców”, i chce rozmowy o modelu, który realnie chroni artystów, zamiast prostego podnoszenia limitu.
Aktor bez etatu, ilustratorka na umowach o dzieło, muzyk grający od koncertu do koncertu — w polskim systemie ich praca często w ogóle nie liczy się do emerytury ani nie daje ubezpieczenia. Razem zapowiada w programie 2025 uregulowanie statusu zawodowego artystów i objęcie ich ubezpieczeniami społecznymi.
